Button

Bij een PEG-sonde op de buik is aan de buitenkant altijd een slangetje aanwezig. Daarom is zo’n PEG-sonde soms lastig. Een button kan dan een alternatief zijn.

Het voordeel van de button is dat de uitwendige opening zich op huidniveau bevindt. Hierdoor valt deze minder op.

Een button ziet eruit als een klein plat ‘knoopje’ op de buik. Het wordt in de maag op zijn plaats gehouden door een ballonnetje. Dat ballonnetje is gevuld met water. Bij een button is geen uitwendige sonde aanwezig. Daardoor is de kans zeer klein dat de sonde ongewenst wordt verwijderd. Voor mensen die graag op hun buik slapen kan de button een uitkomst zijn.

Hoe ziet een button eruit?

De button is gemaakt van siliconen materiaal. Een button kan pas ingebracht worden 3 weken nadat de PEG-sonde geplaatst is. Dit is nodig omdat eerst een fistelkanaal gevormd moet worden.

De button bestaat uit:


1. Het ballonventiel

Het ballonnetje wordt met kraanwater gevuld en geleegd via het ballonventiel. In dit ventiel bevindt zich een mechanisme dat ervoor zorgt dat het water niet zomaar uit de ballon kan teruglopen. Het ventiel mag alléén gebruikt worden bij het controleren van de balloninhoud en bij het vervangen van de button. Er mag nooit voeding of medicijnen via dit ventiel gegeven worden.

2. De voedingspoort

De voedingspoort is de opening in het externe basisdeel die door middel van een afsluitdopje geopend en gesloten kan worden. Deze voedingspoort geeft toegang naar de maag. Voeding, vocht en medicijnen wordt via een verlengslang gegeven. De voedingsslang kan gekoppeld worden aan de voedingspoort. In de voedingspoort zit ook een ventiel, een klepje, dat ervoor zorgt dat er geen maaginhoud naar buiten kan lopen als het afsluitdopje open staat.

3. Het externe deel (zichtbaar op de buik)

Het externe basisdeel houdt de voedingssonde op de plaats. De onderkant van het basisdeel bevindt zit net boven het huidoppervlak. Op deze manier blijft de huid eronder en eromheen bereikbaar voor frisse lucht. Een goede afstand vanaf de huid is 3 mm; dat is ongeveer de dikte van een munt.
Bij plaatsing in liggende houding, en de patiënt zit overdag, is het van belang dat de button zich ongeveer 0,5 mm boven huidniveau bevindt. Anders komt deze te strak te zitten in zittende houding. Als dit basisdeel zich teveel boven het huidoppervlak bevindt, heeft de button te veel bewegingsruimte. Dit kan irritatie geven aan de insteekopening en daardoor kan een ontsteking, wildvlees of lekkage ontstaan. Als de button te strak zit, kan het basisdeel drukplekken geven aan de binnenkant van de maag en op de huid. Het weefsel kan hierdoor beschadigd raken.

4. De ballon

De button wordt op zijn plaats gehouden door een ballonnetje gevuld met kraanwater. 

Indicaties voor het plaatsen van een button

  • recidiverende (terugkerende) ontstekingen van de PEG-sonde
  • mensen die veel op de buik liggen
  • esthetische problemen met PEG-sonde/gastrostomiekatheter

Contra-indicaties

  • niet genezen of geïnfecteerde insteekopening
  • ernstig overgewicht, de vraag is dan of er nog een juiste lengtemaat is

De indicatie voor een dergelijke sonde wordt in Ziekenhuis Gelderse Vallei gesteld door de voedingsverpleegkundige.

Wanneer een PEG-sonde aanwezig is, wordt eerst een gastrostomiekatheter geplaatst. Dit is nodig om de lengte van het fistelkanaal te meten. Het fistelkanaal is het gaatje van de buikwand naar de maag.

De button heeft een maat voor de diameter en de lengte. De diameter van de button wordt bepaald door de sonde die vervangen gaat worden. In Ziekenhuis Gelderse Vallei is dit meestal charrière 14. De lengte van de button hangt af van de dikte van de buikwand. Ziekenhuis Gelderse Vallei gebruikt als gastrostomiekatheter de Flocare G tube, charrière 14.

Verwisseling bij een PEG-sonde

Belangrijk is om 6 uur voor het verwisselen van de PEG-sonde niet meer te eten en 3 uur voor het verwisselen van de sonde niet meer te drinken of sondevoeding toe te dienen. Het verwisselen van de PEG-sonde zal gebeuren onder een roesje (dit is een slaapmiddel via een infuus) op de functieafdeling B1 van Ziekenhuis Gelderse Vallei. De maag-, darm-, leverarts verwisselt de sonde.

Eerst wordt de PEG-sonde endoscopisch (met behulp van een kijkbuis) verwijderd. De PEG-sonde wordt aan de buitenkant dichtbij de buik afgeknipt en de rest van de sonde, dat nog in de maag zit, wordt met behulp van de kijkbuis uit de maag gehaald. Daarna wordt van buitenaf de gastrostomiekatheter ingebracht.

Het verschil met de PEG-sonde is dat er geen plaatje in de maag zit, maar een ballonnetje dat gevuld wordt met water. Hierdoor is het mogelijk om deze sonde van buitenaf in te brengen. Endoscopie voor het verwisselen van de sonde is dan niet meer nodig. Wanneer de gastrostomiekatheter aanwezig is,  zal de voedingsverpleegkundige het fistelkanaal opmeten om de lengte van de button te bepalen, zodat de juiste button besteld kan worden.

Verwisseling bij een gastrostomiekatheter

Het opmeten van de lengte van het fistelkanaal om de lengte van de button te bepalen, kan via de gastrostomiekatheter. Deze wordt meestal eerst geplaatst na het verwijderen van de PEG-sonde. Na het opmeten van het fistelkanaal kan de juiste lengte button besteld worden. De button wordt besteld bij de firma waar ook de sondevoeding in de thuissituatie wordt aangeleverd. De button kan besteld worden door de voedingsverpleegkundige of door de gebruiker zelf. Wanneer de button binnen is, kan de gastrostomiekatheter verwisseld worden voor een button. Hier is dus geen scopie voor nodig. Het vervangen van de button is aan te leren.

De verzorging van de button lijkt veel op de verzorging van de PEG-sonde. Het dagelijks schoonmaken van de huid rondom de sonde kan gewoon met water tijdens de douche- of wasbeurt.

Werkwijze

  • was de handen
  • controleer de insteekopening dagelijks op:
  • roodheid
  • harde plekken
  • pusafscheiding
  • eventuele andere bijzonderheden. Indien nodig: vraag de voedingsverpleegkundige in consult
  • de button heeft 0,5 cm ruimte nodig tussen de buik en button bij liggende houding. Zit deze te strak of te los, laat dan het fistelkanaal opmeten. Bestel indien nodig een nieuwe button
  • maak de insteekopening en button schoon met natte gaasjes
  • gebruik bij elke veegbeweging een nieuw schoon en nat gaasje    
  • droog de huid zorgvuldig met een handdoek of een gaasje
  • de button hoeft niet verbonden te worden wanneer de insteekopening droog is
  • bij gebruik van een gaasje: pak het splitgaas bij de punten vast en leg dit rond de button, tussen het insteekopening en button, plak het gaasje vast
  • was de handen   

Werkwijze

  • open het afsluitdopje van de button
  • pak de extensionset (toedieningsslangetje) uit de verpakking en plaats deze in de button zodat de streepjes boven elkaar komen te staan. Per merk button kan de aansluiting van de extensionset verschillen
  • het nokje past nu in een kleine uitsparing in de rand van de button
  • draai het slangetje ¾ slag in de richting van de klok tot weerstand ondervonden wordt Let op: er is nu een open verbinding met de maag, het is dus mogelijk dat er maaginhoud terugloopt.
  • sluit daarom snel het slangetje met het klemmetje af of doe dit op voorhand al dicht
  • controleer of de doorgang open is (doorspuiten met 2-5 ml water) en vergeet niet om het klemmetje open te zetten
  • sluit de spuit of het toedieningssysteem op het voedingssysteem aan en dien de voeding toe zoals voorgeschreven
  • koppel na het voeden de spuit of het voedingssysteem af
  • spoel het slangetje en de button door met 5 - 10 ml lauw water
  • koppel het slangetje af door deze tegen de wijzers van de klok in te draaien tot de streepjes weer boven elkaar staan
  • het nokje past nu weer in de uitsparing op de rand. Het slangetje kan rechtstandig verwijderd worden
  • sluit de button af met het afsluitdopje   


De button wordt meestal 1 keer in de 3 maanden vervangen, maar dit kan per merk button verschillen. Vraag dit na bij de firma die de button heeft geleverd.

Het verwisselen van de button kan geleerd worden. Stop de sondevoeding minimaal een half uur voor het verwisselen van de button. Als de maag nog gevuld is, kan bij het verwijderen van de sonde de maaginhoud via het fistelkanaal lekken.

Benodigdheden

Leg onderstaande benodigdheden klaar binnen handbereik: 

  • gaasjes gedrenkt in kraanwater
  • 5 of 10 ml spuitje leeg
  • 5 of 10 ml spuitje gevuld met 5 ml kraanwater
  • juiste button glijmiddel (op waterbasis)
  • 10x10 gaasjes

Werkwijze

  • was de handen
  • maak de insteekopening schoon met natte gazen
  • check of de lengtemaat nog voldoet. De button heeft 0,5 cm ruimte nodig tussen de buik en button bij liggende houding. Zit deze te strak of te los, meet dan het fistelkanaal op. Bestel eventueel een nieuwe button
  • ga in een zo ontspannen en gemakkelijk mogelijk houding liggen. Dit kan halfzittend of liggend zijn
  • trek het water uit de ballon van de button die vervangen wordt. Controleer of dit de juiste hoeveelheid is. De hoeveelheid is afhankelijk van de maat en het merk. Bij twijfel de ballon opnieuw vullen en dezelfde hoeveelheid terugtrekken. Wanneer niet duidelijk is of de ballon leeg is, dan zoveel water in de ballon spuiten tot dat deze knapt
  • verwijder de button uit de insteekopening en geef tegelijk tegendruk door met de vingers rond de sonde op de buik te drukken. Er zal iets weerstand zijn, omdat de lege ballon aan het eind van de button de sonde iets dikker maakt
  • leg een gaasje op de insteekopening ter voorkoming dat maagsappen op de huid lekken
  • pak de nieuwe button en voorzie het stukje van de button wat ingebracht wordt van glijmiddel
  • duw de button zover mogelijk het fistelkanaal in
  • vul de ballon met de juiste hoeveelheid kraanwater
  • als tijdens het opblazen van de ballon een verdikking onder de huid ontstaat, zit de button onderhuids. Trek de ballon weer leeg, maar laat de button zitten. Neem contact op met de voedingsverpleegkundige
  • controleer de positie van de button
  • noteer de datum waarop de button vervangen is en de maat van de button die is ingebracht

Verwijder nooit een button zonder overleg met de voedingsverpleegkundige en/of diëtist. Het fistelkanaal sluit zich binnen 24 uur spontaan.

Indicaties

  • wanneer gedurende een lange periode volwaardig wordt gegeten en voldoende vocht wordt gedronken en de sondevoeding niet meer nodig is
  • bij medische complicaties

Benodigdheden

  • steriel 5 ml spuitje
  • steriele gaasjes
  • pleisters

Werkwijze

  • was de handen
  • trek al het water uit de ballon
  • trek de button uit de insteekopening en geef gelijktijdig tegendruk op de insteekopening
  • gooi de button en gaasjes weg
  • veeg de insteekopening schoon, eventueel met een nat gaasje
  • plak de insteekopening af met een gaasje
  • was en/of desinfecteer de handen

Verwijder nooit een button zonder overleg met de voedingsverpleegkundige en/of diëtist. Het fistelkanaal sluit zich binnen 24 uur spontaan.

Huidirritatie, roodheid, pus rondom de insteekopening

Oorzaak

  • te los of te strak zittende sonde
  • infectie fistelkanaal
  • schimmelinfectie

Actie

  • bepaal de lengte van het fistelkanaal wanneer de sonde te los of te strak zit. Bestel eventueel een nieuwe sonde
  • wanneer er sprake is van koorts of pijn, overleg met de (voedings)verpleegkundige

Wild vlees

Oorzaak

  • te ruime button
  • niet altijd te herleiden

Actie

  • in eerste instantie aanzien, het kan vanzelf verdwijnen. Neem contact op als het zich uitbreidt en pijnlijk blijft

Lekkage van maaginhoud langs de sonde

Oorzaak

  • lege ballon
  • te ruime button in lengtemaat
  • niet altijd te herleiden

Actie

  • controleer de inhoud van de ballon. Meet de juiste lengte maat op en plaats een nieuwe button. Wanneer bij complicaties ook koorts ontstaat, altijd contact opnemen met de voedingsverpleegkundige
  • zorg altijd voor een reservesonde, neem die ook altijd met u mee, ook bij opname in het ziekenhuis
  • droog de huid onder de button goed af na het douchen of wassen
  • spuit de sonde door na het geven van voeding of medicatie met 10 ml lauw water
  • houd de afstand tussen de buik en de button in de gaten. Als de sonde te strak zit, kan dit drukplekken geven. Zit de sonde echter te ruim, dan kan dit lekkage geven. De insteekopening kan dan geïrriteerd raken. Hierdoor kan een infectie, wild vlees of een lekkage ontstaan
  • bij verlies van de button is het van belang om zo snel mogelijk weer een sonde terug te plaatsen. Het fistelkanaal kan binnen een paar uur dicht groeien. Als er geen andere button voor handen is, stop dan de lekke button zo spoedig mogelijk terug in de insteekopening en plak deze vast op de buik. Regel zo spoedig mogelijk een andere button
  • voor het toedienen van voeding of vocht via de button is een extensionset nodig. Gebruik nooit direct een spuit op de button, dit maakt het ventiel stuk
  • bij los koppelen van de extensionset van de button: spoel deze goed om onder de kraan en bewaar deze bij de patiënt
  • de button kan 3 tot 6 maanden blijven zitten, afhankelijk van het merk en type. Daarna is vervanging gewenst om te voorkomen dat de ballon van de button lek raakt. In deze situatie kan de button eruit vallen