Gastrostomiekatheter

Een gastrostomiekatheter is een voedingssonde die een (tijdelijke) vervanger is van de PEG sonde. Deze sonde heeft een ballonnetje gevuld met water in de maag. Daarmee wordt de sonde op zijn plaats gehouden.



Het ballonventiel

Het ballonnetje wordt met kraanwater gevuld en geleegd via het ballonventiel (gekleurde dopje met aantal milliliters erop). In dit ventiel bevindt zich een mechanisme dat ervoor zorgt dat het water niet zomaar uit de ballon kan terug lopen. Dit ballonnetje kan in de maag of darm zitten en houdt de sonde op zijn plek. Het ventiel mag alleen gebruikt worden bij het controleren van de balloninhoud en bij het vervangen van de gastrostomiekatheter. Er mag nooit voeding of medicijnen via dit ventiel gegeven worden.

De toedieningspoort

Via de toedieningspoort kan sondevoeding gegeven worden met een spuit of via een toedieningsysteem.


Van een PEG sonde naar een gastrostomiekatheter: voor het verwisselen van een PEG naar een gastrostomiekatheter moet de PEG sonde eerst endoscopisch worden verwijderd. Belangrijk is om tot 6 uur voor het verwisselen van de PEG sonde niet meer te eten en tot 3 uur voor het verwisselen van de sonde niet meer te drinken of sondevoeding toe te dienen.

Verwijderen van de PEG (en het plaatsen van de gastostomiekatheter) gebeurt op de functieafdeling MDL B-1 van Ziekenhuis Gelderse Vallei en zal gebeuren onder een roesje, zodat u weinig van de wissel merkt. De maag-, darm-, leverarts verwisselt de sonde. Eerst wordt de PEG-sonde endoscopisch (met behulp van een kijkbuis) verwijderd. De PEG sonde wordt aan de buitenkant dichtbij de buik afgeknipt en de rest van de sonde, dat nog in de maag zit, wordt met behulp van de kijkbuis uit de maag gehaald. Daarna wordt van buitenaf de gastrostomiekatheter ingebracht.

Het verschil tussen de PEG sonde en de gastrostomiekatheter is dat er geen plaatje in de maag of darm zit, maar een ballonnetje dat gevuld wordt met water. Hierdoor is het mogelijk om deze sonde van buitenaf in te brengen. Endoscopie is voor het verwisselen van de sonde niet meer nodig.

De verzorging van de gastrostomiekatheter lijkt veel op de verzorging van de PEG sonde. Het dagelijks schoonmaken van de huid rondom de sonde kan gewoon met water tijdens de douche- of wasbeurt.

Werkwijze

  • was de handen
  • controleer de insteekopening op:
  • roodheid    
  • harde plekken    
  • pusafscheiding     
  • eventuele andere bijzonderheden
  • maak de insteekopening en gastrostomiekatheter schoon met natte gaasjes. Maak schoon onder de douche of gebruik bij elke veegbeweging een nieuw schoon en nat gaasje
  • droog de huid zorgvuldig met een handdoek of een gaasje. De gastrostomiekatheter hoeft niet verbonden te worden wanneer het insteekopening droog is
  • bij gebruik van een gaasje: pak het splitgaas bij de punten vast en leg dit rond de gastrostomiekatheter, tussen het insteekopening en gastrostomiekatheter
  • was en/of desinfecteer de handen

Indicaties voor vervanging van de gastrostomiekatheter

Vraag bij de firma, die de sonde thuis geleverd heeft, na hoe lang de sonde kan blijven zitten. Meestal is dit 3 maanden. Verwissel dan de sonde om de 3 maanden om te voorkomen dat de ballon lek raakt en de sonde naar buiten komt.

Ziekenhuis Gelderse Vallei gebruikt de flocare g tube van Nutricia als gastrostomie katheter meestal Ch 14. Voor kinderen kan deze maat verschillen. Zorg dat u voor de wissel weet welke sonde er nu in zit en in welke diamater deze heeft (afkorting CH of FR).

Benodigdheden klaarleggen

  • 2 steriele 5 ml spuitjes gevuld met kraanwater
  • gaasjes
  • nieuwe gastrostomiekatheter
  • glijmiddel op waterbasis

Werkwijze

  • was de handen
  • duw en draai (dompelen) de sonde naar binnen om te kijken of de sonde niet vastzit aan de maagwand
  • trek met het 5 cc spuitje de ballon leeg via het ventiel en trek het water uit de ballon
  • maak de insteekopening schoon
  • verwijder de gastrostomiekatheter uit de insteekopening en geef gelijktijdig tegendruk op de insteekopening met een gaasje
  • plaats de nieuwe sonde in het fistelkanaal en duw deze een aantal cm naar binnen
  • blaas de ballon op
  • trek de sonde naar buiten
  • bevestig het externe fixatie plaatje tegen de buikwand aan
  • noteer de soort sonde en de datum van plaatsing
  • zorg dat er altijd een reserve sonde aanwezig is bij u
  • was en/of desinfecteer de handen

Verwissel de sonde het liefst 's ochtends op een doordeweekse dag. Mochten er problemen zijn of de wissel niet lukken, dan is er een voedingsverpleegkundige aanwezig voor overleg.

Huidirritatie

Oorzaak

  • te los zittende sonde
  • lege ballon

Actie

  • plaats het fixatieplaatje dicht tegen de buikwand aan. Niet zo strak dat het plaatje een afdruk op de buik geeft, maar zo dat er nog een (split) gaas tussen kan
  • controleer de inhoud van de ballon. Indien minder dan achter gelaten hoeveelheid water na plaatsing (meestal 5 cc): vul de ballon bij
  • ga na hoelang deze sonde al zit. Als de sonde rond de 3 maanden zit, vervang de sonde

Wild vlees

Oorzaak

  • onbekend

Actie

  • in eerste instantie aanzien. Het wild vlees kan vanzelf verdwijnen
  • breidt het uit en/of blijft het pijnlijk? Neem dan contact op met de voedingsverpleegkundige

Wanneer bij complicaties ook koorts ontstaat, dan altijd contact opnemen met de voedingsverpleegkundige.

  • zorg altijd voor een reserve sonde. Neem deze altijd met u mee, ook bij opname in het ziekenhuis
  • zorg ervoor dat de huid onder de het fixatieplaatje na het douchen of wassen goed wordt afgedroogd
  • spuit de sonde na het geven van voeding of medicatie door met 10 ml lauw water
  • houd de afstand tussen de buik en fixatieplaatje in de gaten. Als de sonde te strak zit, kan dit drukplekken geven. Zit de sonde echter te ruim, dan kan dit lekkage geven, en kan het fistelkanaal geïrriteerd raken waardoor infectie en lekkage kan ontstaan
  • bij verlies van de gastrostomiekatheter is het van belang om zo snel mogelijk weer een sonde terug te plaatsen. De insteekopening kan binnen een paar uur dicht groeien. Als er geen andere gastrostomiekatheter voor handen is, stop dan de lekke gastrostomiekatheter zo spoedig mogelijk terug in de insteekopening en plak deze vast op de buik. Bestel dan alsnog een nieuwe gastrostomiekatheter. Let op: stop de toediening van sondevoeding. Omdat de ballon niet gevuld is, kan lekkage ontstaan
  • de gastrostomiekatheter kan 3 tot 6 maanden blijven zitten, afhankelijk van het merk
  • als geen voeding wordt toegediend is eenmaal daags doorspuiten met 10 ml lauw water voldoende
  • zalf met antibiotica wordt afgeraden. Zalf geeft verweking van de huid, waardoor de kans op beschadiging en infectie toeneemt. Daarnaast is er kans op resistentie