PEG-J sonde

De PEG-J sonde is een percutane endoscopische gastrostomie jejunumsonde. Dit is een dunne sonde die via de PEG sonde is opgevoerd naar de dunne darm (het jejunum).

Eerst wordt een PEG sonde geplaatst wanneer deze nog niet aanwezig is.  

Als er een PEG sonde aanwezig is wordt er een dunnere sonde (charrière 9) opgevoerd naar het jejunum (dunne darm), de zogenaamde intestinaal sonde. Dit wordt gedaan met behulp van de endoscoop. De PEG is charrière 15 wanneer alleen gevoed wordt via het jejunum. Wanneer het nodig is ook de maag te hevelen, wordt de charrière 20 geplaatst. Dit is nodig omdat de charrière 15 te dun is om te hevelen.

Aan het einde van de PEG-J sonde zit een tweesplitsing (connector). Waar de i opstaat, is de aansluiting naar de dunne darm. Het aansluitpunt waar de g op staat, kan gebruikt worden om de maag te hevelen, indien noodzakelijk.


Draai de connector niet uit elkaar. Door het losdraaien kan de sonde die door de PEG-sonde is opgevoerd los raken. Mocht vervanging of schoonmaak noodzakelijk zijn, neem dan contact op met de voedingsverpleegkundige.

De indicatiestelling voor het plaatsen van een PEG-J sonde (klinisch en poliklinisch) gaat altijd in overleg met de voedingsverpleegkundige.

Indicaties

  • het niet kunnen voeden over de maag. Bijvoorbeeld bij gastroparese (onvoldoende peristaltiek van de maag
  • toedienen van medicatie direct in de darm (bijvoorbeeld bij parkinson)
  • combinatie van voeden via het jejunum en hevelen van de maag

Voorbereiding

De voedingsverpleegkundigen coördineren de PEG-J plaatsingen klinisch en poliklinisch binnen Ziekenhuis Gelderse Vallei. Zij inventariseren en stellen de indicatie tot plaatsing van de PEG-J sonde. Ook de patiënten weten waar zij terecht kunnen met vragen.

Voeding en medicatie

  • tot 6 uur voor opname mag nog gegeten worden
  • tot 3 uur voor opname mag nog helder vloeibaar gedronken worden
  • zuurremmende medicatie: 1 dag voor de ingreep niet toedienen
  • als u antistolling(bloedverdunnende medicijnen) gebruikt, geef dit altijd aan

Richtlijnen voor patiënten met diabetes mellitus

Indien u tabletten voor diabetes gebruikt:

  • ochtend van de PEG-plaatsing geen tabletten innemen

Indien u 1x daags insuline spuit (bijvoorbeeld INsulatartd , HUmuline NPH of Lantus):

  • indien u deze ’s avonds spuit; normaal spuiten
  • indien u deze ’s ochtends spuit; de injectie verschuiven tot na het onderzoek

Indien u 2x daags insuline spuit (bijvoorbeeld Mixtard, Humuline mix of Novomix):

  • de ochtend voor de PEG-plaatsing geen insuline spuiten
  • wanneer wordt gestart met voeden volgens het schema wat u normaal gebruikt: de helft van de dosering die u normaal voor het ontbijt gebruikt

Indien u kortwerkende insuline spuit (bijvoorbeeld actrapid, humalog of novorapid) in combinatie met langwerkende insuline:

  • de langwerkende insuline ongewijzigd spuiten
  • wanneer u geen voeding neemt betekent dat u ook geen kortwerkende insuline spuit
  • zodra de sonde voeding weer gestart wordt , de kortwerkende insuline spuiten zoals gebruikelijk

Indien u insuline via een pomp gebruikt:

  • de basaalstand ongewijzigd laten
  • wanneer u geen voeding krijgt hoeft u geen maaltijd insuline-bolus toe te dienen
  • zodra u weer voeding neemt: bolussen voor de maaltijd zoals gebruikelijk

Bron: Q-portaal, Gebruik insuline en orale antidiabetica bij alle scopieen van de bovenste tractus digestivus.

PEG-J plaatsen

Ongeveer 1,5 uur voor PEG-J plaatsing vindt opname plaats op de dagbehandeling. Via een infuus krijgt u eenmalig antibiotica 1 uur voor plaatsing de sonde. Via het infuus wordt ook de medicatie toegediend voor het roesje (slaapmedicatie). Hierdoor merkt u niets van de ingreep. Na de plaatsing slaapt u uit op de dagopname. Via de sonde wordt 1 uur na de plaatsing water gespoten. Als na toediening van het water geen misselijkheidsklachten optreden, mag u naar huis. Het opstarten van de sondevoeding bij poliklinische patiënten vindt plaats in de thuissituatie en niet in het ziekenhuis.

PEG-sonde al geplaatst

Als blijkt dat het voeden over de PEG-J sonde niet lukt, kan via de PEG-sonde een dunne sonde in het jejunum worden ingebracht. Dagopname en de antibiotica zijn dan niet nodig. Dit kan direct via de endoscopieafdeling.

Op de endoscopieafdeling wordt een scopie gedaan om de sonde die door de PEG heen gaat naar de darm te begeleiden. Voor de scopie is het wel noodzakelijk dat er 6 uur voor plaatsing niets meer gegeten wordt en 3 uur voor plaatsing niet meer gedronken wordt. De PEG-sonde heeft een andere verzorging nodig dan een PEG-J. Lees daarom de verzorgingsinstructie goed door.

De eerste 10 dagen

De markering op de sonde

De PEG-J sonde vormt een fistelkanaal tussen de maagwand en de buikwand. Het is belangrijk dat dit kanaal zich kan vormen, zodat er geen voeding in de buikholte kan komen.

Voor de vorming van een fistelkanaal is het belangrijk dat het fixatieplaatje (driehoekig) de eerste 10 dagen op dezelfde afstand gefixeerd blijft. De juiste afstand is aangegeven door middel van een markering (pleister) op de sonde vlak achter het fixatieplaatje (zie foto). Maak deze fixatie niet los tijdens verzorging.



  • maak 1 keer per dag de insteekopening schoon met een gaasje gedrenkt in chloorhexidine-tinctuur 0,5% in alcohol 70%. Leg het gaasje op de insteekopening en veeg het gaasje over de buik van de insteekopening af. Pak bij elke veegbeweging een nieuw schoon gaasje
  • maak het fixatieplaatje niet los. Controleer of de pleister nog vlak achter het fixatieplaatje zit
  • draai de sonde niet. De dunnere sonde die door de PEG-J sonde heen is gevoerd kan hierdoor terug krullen naar de maag
  • controleer de insteekopening bij het fixatieplaatje. Bij een te strakke fixatie kan onder het fixatieplaatje een drukplek ontstaan op de huid. Neem dan contact op met de voedingsverpleegkundige
  • controleer de insteekopening op roodheid, lekkage van pus, bloed en maaginhoud
  • plaats na het schoonmaken een steriel splitgaasje om de sonde heen en plak een pleister op de split van het gaasje. Plak liever geen pleisters op de huid. Dit kan huidirritatie geven
  • als tijdens de eerste week na PEG-J plaatsing hevige buikpijn optreed, stop dan direct met voeden en neem contact op met de voedingsverpleegkundige. ’s Avonds, ’s nacht en in het weekend kunt u contact de huisartsenpost
  • douchen mag, maar niet in bad

Was al een PEG sonde aanwezig? Dan hoeft de fixatie niet strak te zijn omdat het fistelkanaal al gevormd is. Volg hierbij de instructie verzorging PEG-J na 10 dagen.

Het aansluiten van de voeding op de sonde

Op de dag van de plaatsing van de sonde wordt eerst water via de sonde toegediend. Als u daar niet misselijk van wordt, kan thuis met sondevoeding gestart worden. Er kan in overleg met de diëtist een schema worden afgesproken om de voeding langzaam op te bouwen. Dit is zeker van belang wanneer lang niet of nauwelijks gegeten is.

Na 10 dagen

De markering op de sonde(pleister) speelt na 10 dagen geen rol meer. Verwijder daarom de pleister op de sonde. Houd de afstand tussen het fixatieplaatje en de buikwand ongeveer 2 mm. Indien het plaatje te strak tegen de buik zit, dan kan het plaatje losser gezet worden. Wanneer geen vocht meer langs de sonde loopt, is een gaasje niet meer nodig. De sonde hoeft niet meer gedesinfecteerd te worden, maar kan mee gewassen worden met water en zeep.

Dompelen

Dompel de sonde na 10 dagen dagelijks een aantal centimeters naar binnen. Hiermee wordt voorkomen dat het plaatje in het maagslijmvlies vast gaat groeien (burried bumper, zie complicaties). Let op: de sonde mag niet gedraaid worden. Als het niet lukt om de sonde naar binnen te duwen, overleg dan met de voedingsverpleegkundige.


Maak het fixatieplaatje los maken en duw de sonde naar binnen. Trek de sonde weer aan en fixeer het fixatieplaatje weer tegen de buikwand aan met twee millimeter tussenruimte.


De PEG-J sonde mag niet gedraaid worden!

Koorts en/of pijn

  • treedt er koorts op in de eerste 10 dagen na plaatsing? Overleg met een arts is noodzakelijk
  • is er buikpijn die niet minder wordt of zelfs erger wordt?
  • neem in deze gevallen contact op met de voedingsverpleegkundige. In de avonden of weekend bel de huisartsenpost voor overleg

Lekkage

Lekkage via het fistelkanaal wordt veroorzaakt door dat de PEG-J sonde te los gefixeerd is. Maak het fixatieplaatje los en trek de sonde aan. Fixeer het fixatieplaatje dicht tegen de huid aan.

Roodheid

Roodheid van de huid kan komen door lekkage, huidirritatie of ontsteking. Zeker in combinatie met pus. Overleg met de voedingsverpleegkundige.

Bloeding

Bloeding vanuit het fistelkanaal vlak na plaatsing. Laat de fixatie van de sonde strak en overleg met voedingsverpleegkundige of arts. Bloedverlies bij een PEG-sonde die al langer zit, wordt meestal veroorzaakt door hypergranulatieweefsel (wildvlees). Hypergranulatieweefsel kan geen kwaad maar kan wel pijnlijk zijn. Dat kan een reden zijn om te behandelen. Overleg met de voedingsverpleegkundige.

Burried bumper

Burried bumper wordt veroorzaakt door het niet dagelijks dompelen van de PEG-J sonde. Het inwendige fixatieplaatje aan de binnenkant van de maag is vast gegroeid in het maagslijmvlies. Meestal komt er uit de insteekopening pus. Neem contact op met de voedingsverpleegkundige.

Misselijkheid of braken

Klachten van misselijkheid en braken kunnen veroorzaakt worden door dat de sonde die in de darm ligt zich verplaatst heeft naar de maag. Neem dan contact op met de voedingsverpleegkundige.

  • de PEG-J sonde kan gemiddeld 3 jaar blijven zitten
  • de intestinaalsonde (de dunne sonde door de PEG sonde heen) is een dunne sonde. Om verstopping te voorkomen: spuit deze sonde 6 keer per dag door met lauw warm water
  • zet het afsluitklemmetje aan het einde van de sonde. Als door veelvuldige afklemmen van de sonde een zwakke plek in de sonde ontstaat, kan er nog een stukje van de sonde afgeknipt worden. Neem in dit geval contact op met de voedingsverpleegkundige
  • het toedienen van sondevoeding via deze sonde gebeurt via een voedingspomp, omdat het beter is de darm kleinere hoeveelheden sondevoeding aan te bieden