Acute verwardheid bij ouderen

‘Een delier. Maar hoe is dat gegaan?’

‘Ik vraag me steeds af: hoe is het allemaal gegaan? Ik weet er zelf amper iets van.’ Mevrouw Francina Onderstal uit Wageningen (79) is opgenomen geweest op de afdeling ouderengeneeskunde omdat zij een delier had. Na haar ontslag vertelt geriater Nynke Veltman op de polikliniek wat er is gebeurd en hoe de behandeling is verlopen. Mevrouw Onderstal oogt, slechts enkele dagen na haar opname, fit en helder. ‘Ik doe mijn best om te herstellen: veel bewegen, trap lopen en de hond uitlaten.’ Wat haar bezighoudt: Wat is eigenlijk een delier? En: kan het van de medicijnen komen? Haar geriater, Nynke Veltman, vertelt dat veel ouderen opgenomen worden met acute verwardheid, een delier, als gevolg van ziekte: ‘Misschien wel de helft van alle patiënten op de afdeling ouderengeneeskunde heeft een delier. De verwardheid kan met een paar dagen herstellen, maar kan soms wel weken duren. Een delier heeft altijd een onderliggende oorzaak, een stressor. Een lichamelijke stressor bijvoorbeeld een ziekte of infectie, waarbij mensen geestelijk in de war raken.’

Infectie

‘Ik had een urineweginfectie en daarvoor antibiotica gekregen van de huisarts. Op een dag voelde ik me thuis niet goed en toen ik een vriendin belde, bleek ik verward te praten, waarop zij de buren en mijn familie heeft gealarmeerd.’ vertelt mevrouw Onderstal. Zij werd met de ambulance naar de spoedeisende hulp gebracht en daar werd ook uit bloedonderzoek duidelijk dat er sprake was van een infectie. Mevrouw Onderstal werd opgenomen en bleek erg onrustig. Er kwam een sensor en een beschermingsschot bij haar bed zodat de verpleegkundige zou kunnen ingrijpen als zij uit bed zou willen. Onverhoeds klom ze snel over het schot heen en viel toch uit bed. Met een gekneusde rib en blauwe plek tot gevolg. De patiënte ervaarde op dat moment het tegenovergestelde: ‘Ik voelde me rustig, lag lekker in bed. Ik zag witte jassen en voelde me in goede handen.’

Behandeling

Nynke Veltman: ‘Patiënten met een delier weten zich vaak niets meer te herinneren. Door de verwardheid kunnen patiënten dingen doen die gevaarlijk voor hen zijn. Sommige mensen trekken onwillekeurig het infuus eruit, gaan klimmen of lopen, zijn vaak ’s nachts heel onrustig. Wij proberen te voorkomen dat men zich bezeert. Soms vragen wij een mantelzorger om te blijven slapen. De beste remedie bij een delier is om de onderliggende ziekte te behandelen. Bij mevrouw Onderstal was dit het toedienen van antibiotica tegen de urineweginfectie. Na ruim 24 uur voelde zij zich een stuk beter.’ Nu vraagt de patiënte zich af wat er allemaal gebeurd is. Haar kinderen waren erg geschrokken en zijzelf ook: ‘Als je verward bent, gebeuren er dingen waarover je geen controle hebt. Het is echt een vreemde gewaarwording.’

Geriatrie

Een klinisch geriater is gespecialiseerd in de behandeling van kwetsbare oudere patiënten. De geriater richt zich op zowel de lichamelijke als geestelijke aspecten van het ouder worden. Op de afdeling geneeskunde kunnen oudere patiënten met verschillende aandoeningen worden genomen voor verschillende specialismen, waaronder de geriatrie. De zorg is helemaal gericht op ouderen.

Preventie

Om een delier te voorkomen participeren mantelzorgers in de zorg en geven HELPvrijwilligers extra begeleiding in het ziekenhuis. Bij patiënten met een delier worden vaak preventieve maatregelen genomen om vallen te voorkomen, bijvoorbeeld: het bed laag afstellen, een beschermingsschot plaatsen, een band om het matras. Door een infrarood bewegingssensor krijgt de verpleegkundige een signaal of er wordt een beeldcamera op het nachtkastje geplaatst. Ook is er een speciale ‘tent’ op een bed mogelijk om de patiënten het gevoel van geborgenheid te geven.

Seniorvriendelijk

Ziekenhuis Gelderse Vallei heeft het keurmerk ‘Seniorvriendelijk’ behaald en voldoet daarmee aan de wensen en eisen van ouderen in het ziekenhuis. Waar mogelijk zijn ook de voorzieningen en zorg voor ouderen hierop aangepast, zoals activiteitentherapie, loophulpmiddelen, grootletterboeken, etc.

Wat doet een HELP-vrijwilliger?

Helma van de Kuit, activiteitentherapeut en coördinator: ‘HELP is de afkorting van Hospital Elder Life Program. 25 speciaal getrainde vrijwilligers geven elke dag extra begeleiding aan oudere patiënten. Dit om verwardheid en/of achteruitgang in lichamelijke conditie tijdens een ziekenhuisopname te voorkomen of mensen met al bestaande geheugenproblemen extra te helpen. Dat kan door een praatje maken of een wandeling, spelletje of rustgevende handmassage. De HELP-vrijwilligers krijgen scholing en intervisie. Belangstellenden kunnen mij mailen: kuith@zgv.nl.’

Patiënten liggen in een ziekenhuis (te) veel op bed en bewegen hierdoor veel te weinig. Al met één week in bed kunnen patiënten een paar kilo spiermassa verliezen. Dit leidt tot een verminderde conditie, onnodig functieverlies en bij ouderen zelfs tot afname van hun zelfstandigheid. Met het project BEZIG worden patiënten gestimuleerd meer te bewegen. Op de afdeling ouderengeneeskunde wordt het beweeggedrag van patiënten daarom gemeten. Door onderzoek naar het effect van voeding en bewegen verbetert de zorg voor ouderen.