Stoma verzorgen

Een goede persoonlijke hygiëne is altijd belangrijk. Met een stoma kunt u uw lichaam op dezelfde manier verzorgen als voorheen. Op deze pagina staat informatie over het verzorgen van een stoma.

U kunt douchen en in bad met een stoma. De moderne opvangzakjes zijn waterbestendig en kunnen tegen een stootje. Bovendien zijn de zakjes vaak voorzien van een koolstoffilter. Dankzij het filter kunnen gassen reukloos ontsnappen en zwellen de zakjes niet te zeer op. Een stomazakje moet meerdere keren per dag geleegd of dagelijks verwisseld worden.

Verzorging en verwisseling van een stoma

Verzorging bij een stoma

Het krijgen van een stoma is een ingrijpende gebeurtenis. Er komt veel bij kijken bij de acceptatie dat ontlasting of urine uit de buik komt en dat hiervoor een zakje gedragen moet worden. Om goed met een stoma om te leren gaan, is het belangrijk dat stomadragers er zelf voor leren zorgen.

Douchen en in bad

U kunt met een stoma gewoon douchen en in bad. De moderne opvangzakjes kunnen tegen een stootje en zijn waterbestendig. Bovendien zijn de zakjes vaak voorzien van een koolstoffilter. Dankzij dat filter kunnen gassen reukloos ontsnappen en zwellen de zakjes niet te zeer op, wat bij het dragen hinderlijk kan zijn.

Scheren

Breng op de te scheren huid rondom de stoma een laagje barrièrecrème aan. Scheer met een schoon wegwerpmesje (voor eenmalig gebruik!) met de haarrichting mee, maar van het stoma af. Haren dichtbij de stoma kunt u voorzichtig met een schaar afknippen. Probeer te voorkomen dat u wondjes maakt. Reinig de huid rondom de stoma met gaasjes en water. Dep de huid goed droog. Controleer of de huid weer stroef aanvoelt en breng het opvangmateriaal weer aan. Het gebruik van ontharingscrème kan een vervelende huidreactie geven en wordt afgeraden.

Opvangzakjes

Er zijn veel stomahulpmiddelen verkrijgbaar: opvangzakjes bestaan in verschillende soorten en maten. Er zijn 2 systemen opvangapparatuur: een- en tweedelig. Het verschil is dat bij eendelige opvangzakjes, het zakje en de huidplaat één geheel zijn vormen. Lees meer over opvangzakjes bij stoma en materialen.

Bij het eendelig systeem kleeft de huidplaat direct op de huid rondom de stoma. U kunt de stoma het beste staand of liggend verzorgen. U maakt de stoma en de huid er omheen schoon met lauw water. Dep daarna de huid droog en breng een nieuw zakje aan. Lees hier onder hoe u een eendelig systeem verwisselt.

  • verwissel en leeg tijdig het zakje. Het zakje mag maximaal tot 1/3 e gevuld zijn 
  • verzorg de stoma als de productie minimaal is (meestal 's morgens voor het ontbijt). Wees alert op de hoeveelheid en de regelmaat 
  • verzorg de stoma staand, zittend of liggend. Vermijd huidplooien door de buikwand te strekken bij het aanbrengen van het systeem 
  • de opening in de huidplaat moet goed passend zijn: de doorsnede van de opening in de huidplaat moet 1 à 2 milimeter groter zijn dan de stoma. Een te grote opening brengt de huid onnodig in contact met ontlasting of urine en geeft kans op huidirritatie. Een te nauwe opening kan stuwing van de stoma veroorzaken. Voor kleine stoma’s geldt een uitzondering: de opening in de huidplaat moet dan ruimer zijn, omdat de faeces anders de huidplaat wegdrukt 
  • de stoma kan tijdens de verzorging iets gaan bloeden. Dit is niet verontrustend als dit binnen een redelijke tijd stopt 
  • indien er haargroei rondom de stoma is, moet die regelmatig verwijderd worden. Zie verzorging van een stoma
  • gebruik geen olie of vette zalven onder de huidplaat. Gebruik crèmes speciaal ontwikkeld voor stomaverzorging 
  • gebruik weinig en ongeparfumeerde zeep (hooguit 2 keer per week, pH-neutraal). Zeepresten kunnen huidirritatie veroorzaken onder de huidplaat 
  • het is niet noodzakelijk de plakresten van de huid te verwijderen. Maak matig gebruik van removers 
  • de huid niet drogen met een föhn. Hierdoor droogt deze uit en het stoma kan ongemerkt verbranden
  • bij vacuüm trekken (de ontlasting zakt niet in het opvangzakje) helpt het als het filter wordt afgeplakt en er een gaasje in het zakje wordt gedaan. Het filter moet ook afgeplakt worden bij douchen, baden en zwemmen. Het natte filter kan geen lucht doorlaten en geeft vlekken in de kleding 
  • om eventuele geuren te neutraliseren kunnen geur absorberende middelen uitkomst bieden; het afstrijken van een lucifer in het toilet of de badkamer of een streepje tandpasta in het zakje kan ook goed werken

Verzorging tweedelig systeem

Bij het tweedelig systeem zijn de zakjes en de huidplaat los van elkaar. Het zakje kan dus verwisseld worden terwijl de huidplaat 2 tot 4 dagen op de huid kan blijven zitten. De zakjes zijn vaak voorzien van een koolstoffilter. U kunt de stoma  staand of liggend verzorgen. Bij het verwisselen van het zakje, maakt u de stoma en de huidplaat er omheen schoon met lauw water. Dep de huidplaat droog en breng een nieuw zakje aan. Lees hier onder hoe u een tweedelig systeem verwisselt.

  • bij het tweedelig systeem zijn de zakjes en de huidplaat los van elkaar. Het zakje kan dus verwisseld worden terwijl de huidplaat 2 tot 4 dagen op de huid kan blijven zitten. Verwissel en leeg tijdig het zakje. Het zakje mag maximaal tot 1/3 e gevuld zijn. Te volle zakjes kunnen problemen veroorzaken zoals overlopen bij verschonen. Daarnaast kan het zakje door het gewicht van de plak loslaten of kan de huidplaat loskomen van de huid

  • de juiste flensmaat is dat tussen de stoma en de flensrand een vingerdikte ruimte moet zijn. Fabrikanten geven op de achterzijde van de huidplaat vaak aan tot hoever deze maximaal uitgeknipt mag worden

Een stomadrager met een colostoma kan kiezen om de stoma te spoelen of te irrigeren. Met irrigeren wordt bedoeld in een regelmatig patroon de dikke darm spoelen met water met behulp van speciale materialen. Hierdoor kan gedurende 24 tot 48 uur geen ontlasting meer uit de stoma komen. De redenen om te spoelen zijn divers. Zoals het bereiken van controle over het ontlastingspatroon of als een oplossing bij hechtingsproblemen van het stomamateriaal. De stoma kan dan verzorgd worden met een stomapleister, minizakje of plug.

Nadelen zijn de tijdinvestering en mogelijke lichamelijke reacties op het inbrengen van het water. Voordat de stomadrager darmspoelen aangeleerd wordt, moet de behandelend arts hiervoor toestemming geven. Ook moet de stomadrager kunnen beschikken over een geschikte toiletruimte, voor de ‘dagelijkse’ spoelsessies. De stomaverpleegkundige kan u adviseren over het te gebruiken systeem en u de techniek van het spoelen aanleren.

Buiten het legen en ontluchten mag er geen ontlastingsgeur te ruiken zijn. Ruikt u zichzelf dan komt dat mogelijk doordat het ontluchtingsfilter onvoldoende werkt. Meestal is het een signaal dat het materiaal lekt. Het filter in het stomazakje kan door vochtig worden bij douchen of zwemmen geur doorlaten of juist blokkeren. Hierdoor kunnen de zakjes opbollen. Wanneer er stickertjes in de doos met opvangzakjes bijgevoegd zijn, plak dan voor deze activiteiten het filter hiermee af.

Bij een colozakje (gesloten) is het filter vaak na acht tot twaalf uur uitgewerkt. Een ileozakje (leegbaar) heeft vaak een wat langer werkend filter. Wanneer u in de nacht met name last heeft van opbollend zakje, verwissel dan u zakje voor het slapen gaan in plaats van in de ochtend.

Breng op de te scheren huid rondom de stoma een laagje barrièrecrème aan. Scheer met een schoon wegwerpmesje (voor éénmalig gebruik) met de haarrichting mee, maar van het stoma af. Haren dichtbij de stoma kunt u voorzichtig met een schaar afknippen. Probeer te voorkomen dat u wondjes maakt. Reinig de huid rondom de stoma met gaasjes en water. Dep de huid goed droog. Controleer of de huid weer stroef aanvoelt en breng het opvangmateriaal weer aan.

Epileren kan wondjes en puskopjes veroorzaken. Het gebruik van ontharingscrème kan een vervelende huidreactie geven en wordt daarom ook afgeraden. Bij overmatige haargroei kan lazeren van de huid rondom de stoma een oplossing zijn. Meestal worden de kosten hiervan niet vergoed. Voor de mogelijkheid van lazeren van de huid kunt u informatie vragen aan een huidtherapeut bij u in de buurt.