Nierfunctie door schatting glomerulaire filtratie snelheid (eGFR)

20 februari 2015

De nier is een cruciaal orgaan dat zorgt voor het verwijderen van afvalstoffen, regulatie mineraalhuishouding, zuurbase evenwicht en hormoonproductie. Een verslechtering van de nierfunctie willen we dan ook zo snel en accuraat mogelijk vaststellen. Doorgaans wordt de kreatininebepaling hiervoor gebruikt.

Mogelijkheden om te meten

Kreatinine in bloed

We gebruiken sinds jaar en dag de kreatininebepaling in bloed. Echter, wanneer de kreatinine in het bloed stijgt dan is de nierfunctie voor een groot deel al verloren gegaan (zie figuur 1). Daarbij komt dat er een variatie bestaat tussen de verschillende kreatininetesten (Jaffé en enzymatische testen), dat leidt tot rapportage van verschillende waarden. De variatie is door afstemming de afgelopen jaren aanzienlijk minder geworden. De beste meest betrouwbare methode is de enzymatische kreatininebepaling. Het KCHL gebruikt al jaren deze methode.

Glomerulaire Filtratie Snelheid (GFR)

  1. Gouden standaard
    Hiervoor wordt gebruik gemaakt van een inerte stof die door het lichaam niet wordt gemetaboliseerd en door de nieren volledig wordt uitgescheiden in de urine (b.v. inuline of 125I-thalamaat). De concentratie van de stof x wordt gemeten in bloed en urine en de hoeveelheid geproduceerde urine wordt geregistreerd. GFR wordt vervolgens als volgt berekend:
     GFR = (concentratie stof x in urine * volume urine) / concentratie stof x in bloed
  2. Kreatinineklaring als vervanger voor de gouden standaard
    Kreatinine (afvalproduct van de omzetting van kreatine naar fosfokreatine) is een lichaamseigen stof, die de inertie het beste benadert (wordt niet gemetaboliseerd en volledig uitgescheiden door de nieren). Voor de meting van de klaring wordt in 24-uurs urine de kreatinine bepaald en in bloed. Vervolgens wordt de klaring berekend als maat voor de GFR. Echter, het blijft lastig voor patiënten om op een goede manier 24-uurs urine te verzamelen zodat een betrouwbare klaring berekend kan worden. Daarnaast zijn de niertubuli in staat actief kreatinine uit te scheiden waardoor een overschatting van de nierfunctie plaats kan vinden. Deze actieve uitscheiding neemt juist toe bij een verslechterende nierfunctie.

Schatting van de GFR met een formule

In het verleden werd gebruik gemaakt van de Cockcroft-Gault formule. Deze formule is een kleine 10 jaar geleden vervangen door de MDRD. Voor vaststelling van de MDRD is gebruik gemaakt van ruim 1.600 patiënten met chronische nierschade en lage GFR (gemeten met de gouden standaard methode). In de MDRD berekening wordt de kreatininewaarde in bloed, leeftijd en geslacht meegenomen. De uitslag moet met 1,21 vermenigvuldigd worden indien de patiënt tot het negroïde ras behoort. Tot 60 ml/min/1,73m2 is de berekening betrouwbaar. De MDRD is niet bruikbaar bij kinderen, acuut nierfalen en afwijkende spiermassa (extreem ondergewicht, amputaties, langdurige bedlegerigheid, bodybuilders). Medicatie die de kreatinine-uitscheiding beïnvloedt en daarmee leidt tot een te hoog kreatinine (o.a. cimetidine, trimetroprim en co-tromoxazol) geeft een foutief verlaagde MDRD-waarde.

Toekomst

De afgelopen jaren is gezocht naar een verbeterde formule voor de MDRD. Deze is gevonden in de CKD-EPI (Chronic Kidney Disease – EPI). Voor het vaststellen van de formule is gebruik gemaakt van ruim 12.000 patiënten met diverse stadia nierziektes. Ook hierbij wordt gebruik gemaakt van de kreatininewaarde in bloed, leeftijd en geslacht. Voor het negroïde ras dient de uistlag vermenigvuldigd te worden met 1,159. De CKD-EPI blijkt het stadium van chronische nierziekte beter te voorspellen dan de MDRD en is betrouwbaar tot 90 ml/min/1,73m2. De CKD-EPI is al in diverse landen geïntroduceerd. In Nederland gaat deze formule ook geïntroduceerd worden.
Zo gauw Ziekenhuis Gelderse Vallei overgaat op de nieuwe formule laten wij u dit weten.

Conclusies

We hebben geen goede maat voor het eenvoudig vaststellen van de nierfunctie. Voor vaststellen van chronische schade / achteruitgang maken we gebruik van formules die zoveel als mogelijk de werkelijkheid benaderen (bij gebruik van gouden standaard). Bij acute nierschade zijn helemaal geen markers voorhanden omdat de kreatinine in deze gevallen vertraagd reageert. Dan is het van belang vast te stellen of de patiënt al dan niet of verminderd plast.

Elaine Eppens en Jacqueline Klein Gunnewiek, klinisch chemici
Eppense@zgv.nl en KleinGunnewiekj@zgv.nl
Tel: 0318-435907

Nieuwsoverzicht
Suggesties?
Complementary Content
${loading}

Om deze website optimaal te laten functioneren gebruiken wij cookies. Voor meer informatie zie ons cookiebeleid